Kinderen van gescheiden ouders een stem geven

Vlaams parlementslid Katrien Schryvers en federaal Kamerlid Sonja Becq vragen in een uitgebreid puntenplan meer aandacht voor kinderen van gescheiden ouders. “Kinderen hebben er nood aan gehoord, geïnformeerd en gesteund te worden”, zeggen de twee CD&V-volksvertegenwoordigers. “De vaak heel gemengde emoties en ingrijpende veranderingen in hun leven bij de scheiding van hun ouders, kunnen een negatieve invloed hebben op het welbevinden van deze kinderen en jongeren”, luidt het.

Bij 3 op de 4 scheidingen zijn kinderen betrokken. Zo maken in Vlaanderen jaarlijks zo’n 35.000 kinderen de scheiding van hun ouders mee. “Gelukkig gaan veel mensen daar goed mee om, en komen tot afspraken waar iedereen in het gezin mee achter staat, ook de kinderen”, zegt Vlaams volksvertegenwoordiger Katrien Schryvers. “Voor andere kinderen zijn de scheiding van hun ouders en de gevolgen daarvan eerder problematisch. Voor hen zijn er op verschillende vlakken extra inspanningen nodig, zodat zij deze gebeurtenis op een zo rustig mogelijke manier kunnen verwerken”, aldus Schryvers. Sonja Becq – federaal Kamerlid – beaamt dat: “Ouders staan niet altijd stil bij de ingrijpende veranderingen die plaatsvinden in het leven van hun kinderen. Onderzoek toont aan dat 1/3 van de gescheiden ouders niet over hun kinderen praten. Nochtans is hun vraag vooral dat er met hen rekening gehouden wordt. Dit actieplan vertrekt vanuit hun perspectief.”

Kinderen kunnen in zo’n periode vaak moeilijk uiting geven aan de mix van emoties waarmee ze geconfronteerd worden. Ze hebben plots ook minder contact met hun (beide) ouders. Een scheiding gaat vaak ook gepaard met een verhuis, het veranderen van school of hobby’s, … De ganse sociale omgeving wijzigt. “En dat heeft een invloed op het algehele welbevinden en functioneren van kinderen en jongeren,” zegt Schryvers, “wat zich soms uit in mindere schoolresultaten, het grijpen naar medicatie of het stellen van probleemgedrag.”

“KAJ vroeg eerder al meer aandacht voor de kinderen en jongeren in een echtscheiding”, aldus Sonja Becq.

Dat kinderen en jongeren veel vragen hebben wanneer hun ouders uit elkaar gaan, blijkt onder meer uit de cijfers van Awel en het Kinderrechtencommissariaat. Zo worden de meeste oproepen (17%) die toekomen bij Awel gecategoriseerd onder het thema ‘relatie tot ouders’. Van de meldingen die toekomen bij het Kinderrechtencommissariaat zijn de meeste eveneens gerelateerd aan het gegeven ‘scheiding’. Recent nog getuigden jongeren van de Nederlandse organisatie Villa Pinedo in de commissie Welzijn over de nood aan inleving in de situatie van kinderen en jongeren.

Vanuit deze bezorgdheid werkten Schryvers en Becq over de politieke beleidsniveaus heen een actieplan uit. Dat moet beleidsmakers en de verschillende actoren die deel uitmaken van de leefwereld van kinderen, om bijzondere aandacht vragen voor minderjarigen die met de scheiding van hun ouders worden geconfronteerd. Belangrijk voor beide CD&V-parlementsleden is dat kinderen gehoord, geïnformeerd en gesteund worden. “Uit onderzoek blijkt dat betekenis kunnen geven aan de scheiding en het gevoel hebben belangrijk te zijn voor de ouders, bepalend is  voor hun welbevinden”, zeggen Schryvers en Becq.

Het actieplan bestaat uit zeventien aandachtspunten verdeeld over de verschillende domeinen heen. Veel acties betreffen het uitbreiden of verdiepen van bestaande maatregelen, maar Schryvers en Becq lanceren ook enkele nieuwe ideeën (in vet in onderstaande tabel), zoals de aanduiding van een Vlaamse echtscheidingsambtenaar en jeugdadvocaten, de mogelijkheid van minderjarigen om zelf verzoeken tot de rechtbank te richten, onderzoek te voeren naar de relatie tussen kindermishandeling en vechtscheiding, en het garanderen van de voortzetting van jeugdhulpverleningstrajecten, ook wanneer een van de gescheiden ouders er niet meer akkoord mee zou zijn.

 

 

Actie

Beleidsdomein

1

Meer en betere bemiddeling

Welzijn en Justitie

2

Ouderschapsplan

Justitie

3

Jeugdadvocaten

Justitie

4

Minderjarigen informeren over hun rechten en deze beter behartigen

Justitie

5

Onderzoeken of minderjarigen zelf verzoeken tot de rechtbank kunnen richten

Justitie

6

Het Kinderrechtencommissariaat en Awel blijvend bekendmaken

Welzijn en Jeugd

7

Expertise van en informatie bij de Huizen van het Kind blijvend versterken

Welzijn

8

Contact met leeftijdsgenoten in dezelfde situatie stimuleren en faciliteren

Welzijn

9

De beschikbaarheid van neutrale bezoekruimtes uitbreiden

Welzijn

10

Voorzien in gespecialiseerde hulpverlening

Welzijn

11

Onderzoek voeren naar de relatie tussen vechtscheidingen en kindermishandeling

Welzijn

12

Stiefoudercoaching meer onder de aandacht brengen

Welzijn

13

De mogelijkheden van het verblijfsregister benadrukken

Binnenland

14

Op elke school een aanspreekpunt voor leerlingen

Onderwijs

15

Scholen, verenigingen en organisaties delen good practices omtrent omgaan met kinderen van gescheiden ouders

Onderwijs en Jeugd

16

Voortzetten van jeugdhulpverleningstrajecten garanderen

Welzijn

17

Een Vlaamse echtscheidingsambtenaar

Welzijn

 

 

 

1. De juridische procedure: ouderschapsplan, scheidingsdeskundigen, jeugdadvocaten, zelfstandige rechtsingang, …

 

Uit elkaar gaan is een heel proces. Afspraken met betrekking tot de kinderen worden vaak juridisch vastgelegd. Kinderen moeten voelen en weten dat er met hen rekening wordt gehouden. Zij vinden het heel belangrijk om daarin ook gehoord te worden, om het gevoel te hebben  een verschil te maken.

Daarom vinden Schryvers en Becq dat bemiddeling als methodiek nog meer en sneller moet kunnen worden ingezet. Binnen dat bemiddelingsproces moeten erkende scheidingsbemiddelaars ouders informeren, sensibiliseren en responsabiliseren. Deze scheidingsdeskundigen moeten zich ook rechtstreeks tot de kinderen zelf wenden, zodat hun stem een meer centrale rol krijgt toebedeeld. Helaas stelt men vast dat kinderen te weinig gehoord worden en dat ouders snel-snel willen scheiden zonder grondig na te denken over een aantal zaken. “Onderzoek wijst er inderdaad op dat heel wat scheidende ouders – men spreekt soms van 1/3e – niet of amper met elkaar praat over de kinderen. Nochtans is hierbij stilstaan cruciaal voor het ordentelijk verloop van een breuk en voorkomt het discussies in de toekomst”, merkt Becq op. Ze stelt daarom samen met Schryvers een ouderschapsplan voor. Zo’n plan legt de afspraken met betrekking tot de opvoeding en het uitoefenen van het ouderlijk gezag vast wanneer ouders uit elkaar gaan. Via bemiddeling(strajecten) willen beide CD&V’ers overlegde oplossingen stimuleren. “Omdat ons plan vertrekt vanuit het belang van het kind, willen we dit bij elke breuk mogelijk maken. Voor het kind maakt het namelijk niet uit of zijn ouders getrouwd waren of (wettelijk) samenwoonden”, voegt Becq nog toe. 

Wanneer het komt tot een rechterlijke beslissing, moeten de wensen en noden van kinderen en jongeren meer kunnen doorwegen. Er wordt dan ook gepleit voor jeugdadvocaten die rechtstreeks aanspreekbaar zijn voor kinderen en hen kunnen vertegenwoordigen in een procedure en in het bemiddelingsproces met hun ouders.

Schryvers en Becq willen dat kinderen die betrokken zijn bij een gerechtelijke procedure naar aanleiding van de scheiding van hun ouders op een kindvriendelijke en transparante wijze geïnformeerd worden over hun spreekrecht of hun recht om daartoe een verzoek te richten tot de rechter. Al te vaak zijn minderjarigen te weinig op de hoogte.

De bereidwilligheid van familierechters om de kinderen aan het woord te laten, moet gestimuleerd worden. Dit moet bovendien kunnen in een kindvriendelijke omgeving.

Schryvers en Becq vinden dat minderjarigen zelf de mogelijkheid moeten krijgen om een verzoek in te dienen met betrekking tot contact met familieleden. “Kinderen die het gevoel hebben dat het contact met één van de (groot)ouders niet tegemoet komt aan wat zij nodig hebben voor hun ontwikkeling, moeten dit kunnen aankaarten”, aldus de CD&V-politica’s. Ook wil zij mogelijkheden onderzoeken voor een zelfstandige rechtsingang  voor minderjarigen. 

 

2.Hulp bij het omgaan met de scheiding van ouders: lotgenotencontact, neutrale bezoekruimtes, gespecialiseerde hulpverlening, …

Het is normaal dat kinderen veel vragen hebben wanneer hun ouders uit elkaar gaan. Het is dan ook belangrijk dat zij de weg kennen naar bijv. het Kinderrechtencommissariaat en Awel, de vroegere jongerentelefoon. Deze organisaties kunnen bovendien heel wat noden en verzuchtingen in kaart brengen.

De Huizen van het Kind zijn er voor alle ouders en kinderen met vragen over opvoeden en het gezinsleven. Zij moeten hun expertise aangaande scheiding en samenleven in nieuw-samengestelde gezinnen blijvend versterken, en het aanbod met betrekking tot deze thematiek kenbaar maken.

Er zijn mogelijkheden om in contact te komen met leeftijdsgenoten die eenzelfde situatie doormaken of hebben doorgemaakt. Dergelijk contact met kinderen en jongeren in dezelfde situatie kan voor minderjarigen een grote steun zijn en moeten we onder de aandacht van deze kinderen brengen. De werking van een organisatie als Villa Pinedo uit Nederland bewijst de nood hieraan.

Het verkorten van de wachtlijsten van neutrale bezoekruimtes is voor Schryvers een groot aandachtspunt. "Wanneer het contact tussen de ouders onderling ernstig verstoord is, is het noodzakelijk dat de kinderen op een onafhankelijke en veilige plek de band met hun ouders kunnen onderhouden of herstellen,” aldus de CD&V-volksvertegenwoordigers. 

Wanneer gespecialiseerde hulpverlening nodig is, moet die toegankelijk zijn. Zo moet verder worden geïnvesteerd in het ontwikkelen van een aanbod voor kinderen en ouders in vechtscheiding.

Schryvers vraagt ook naar meer onderzoek over de relatie tussen vechtscheidingen en kindermishandeling: “Op die manier kan hulpverlening er gericht op inspelen en kunnen juridische beslissingen dienaangaande eenduidig en onderbouwd gebeuren.”

 

3. Het leven na de scheiding: stiefoudercoaching, verblijfsregister, …

Wonen in een systeem van co-ouderschap, een bezoekregeling hebben met één van de ouders, zorgouders of zorgbroers en -zussen die plots in hun leven komen ... Het is niet altijd evident. Schryvers wil daarom meer aandacht voor stiefoudercoaching: “Dit kan een groot verschil maken in de relatie kind-stiefouder en dus op het welbevinden van beiden.”

Aan de lokale besturen doen beide volksvertegenwoordigers een oproep om hun inwoners te informeren over de mogelijkheid om kinderen die regelmatig bij hen verblijven, maar gedomicilieerd zijn in de gemeente waar de andere ouder woont, te laten registeren in het verblijfsregister. “Dankzij CD&V kunnen alle gemeenten een verblijfsregister inrichten waardoor aan de ouder, wij wie het kind niet gedomicilieerd is, ook lokale voordelen toegekend kunnen worden”, klinkt het.

De school maakt een groot deel uit van de leefwereld van kinderen, het is dan ook van belang dat er daar iemand is, een vertrouwenspersoon of aanspreekpunt, waar leerlingen met hun verhaal terecht kunnen en hen indien nodig kan doorverwijzen naar meer gespecialiseerde ondersteuning.

Aan scholen, maar ook aan vrijetijdsorganisaties vragen de volksvertegenwoordigers oog te hebben voor de specifieke problemen (zoals het niet bij hebben van het nodige materiaal of het afwezig zijn op bijv. een training) die gekoppeld zijn aan de bijzondere situatie thuis. In geval de ouders apart wonen, dient de school of de organisatie bovendien correspondentie te richten aan beide. “In ieder geval mag het kind in kwestie hierin zelf niet de verantwoordelijkheid dragen”, vindt Schryvers, “Scholen, CLB en organisaties kunnen good practices uitwisselen over hun pedagogische en administratief-organisatorische aanpak.”

Jongeren die een hulpverleningstraject volgen, moeten dit kunnen afmaken. Het uiteengaan van de ouders mag daarin geen verandering brengen, ook al is na de scheiding één van de ouders hier niet meer mee akkoord.

 

4. Echtscheidingsambtenaar

Tenslotte denken Schryvers en Becq aan de aanduiding van een Vlaamse echtscheidingsambtenaar. Eerder suggereerde ook het Kinderrechtencommissariaat dit al. Die kan onder meer mee zoeken naar hoe institutionele settings, zoals bedrijven, scholen, vrijetijdsorganisaties, het best omgaan met kinderen van gescheiden ouders en hun specifieke situatie. Ook kan hij een brug slaan tussen de verschillende beleidsdomeinen, tussen de betrokken maatschappelijke actoren, en tussen het beleid en het veld inzake het omgaan met scheidingsproblematieken. Op die manier kan hij mee waken over een kind- en gezinsvriendelijk echtscheidingsbeleid.

 

 

CD&V | Wetstraat 89 | 1040 Brussel