Toespraak van minister-president Yves Leterme op viering Rerum Novarum
woensdag 16 mei 2007
Op een dag als deze mogen wij fier zijn op wat de christelijke arbeidersbeweging is: de grootste maar ook de breedst vertakte middenveldorganisatie van Vlaanderen, tot in elk Vlaams dorp en elke stadswijk. Honderdduizenden vrouwen en mannen die zich dag in dag uit, om niet, belangeloos, inzetten voor de ander. In het bedrijf, in de zorg voor zieken, in hun vereniging.
Als voorzitter van de Vlaamse regering zeg ik U: zonder uw inzet zou Vlaanderen nooit zo’n goede plek zijn om te leven. Niet wat wij in decreten en besluiten uitvaardigen, maar uw voortdurende inzet, maakt onze Vlaamse samenleving tot wat ze is, en ik dank U daarvoor oprecht.
Rechtvaardigheid was het kernbegrip van Rerum Novarum in 1891. Ook in 2007 is het meer dan ooit aan de orde. Ik schoof het zaterdag nog naar voor. “Ook vandaag is rechtvaardigheid ons eerste woord”. Ik was blij om het deze morgen uit de mond van Jan Renders te horen.
We zijn hier samen om te vieren. Maar vieren is niet alleen achterom kijken. Neen, vieren is ook vooruit kijken. Want het werk is nooit af. Elke nieuwe tijd heeft zijn nieuwe uitdagingen, zijn ‘nieuwe dingen’ – Rerum Novarum. Ook vandaag zijn er immers haarden van ongelijkheid, van tegenstelling. Haarden van onrecht en onrechtvaardigheid.
Juist daarom is het dat ik op deze Rerum-Novarum, en in het licht van de komende verkiezingen, een Rechtvaardigheidsagenda op tafel leg. Een rechtvaardigheidsagenda die, wat mij betreft helemaal vooraan, prominent op tafel moet liggen bij het uitschrijven van een federaal regeerakkoord na 10 juni.
Ik heb vier concrete agendapunten.
1.
Een meer eerlijke verdeling van de welvaart. Een halt toeroepen aan de stijging van de armoede en de bestaansonzekerheid. Menswaardige uitkeringen, correcte pensioenen. Maar ook internationaal tussen Noord en Zuid.
2.
Meer investeren in mensen om hen echt weerbaar te maken en om hen levenskwaliteit te verzekeren. Ook en vooral de kwetsbaren onder ons weerbaar maken en kansen geven. Levenskwaliteit voor iedereen. Meer menselijke zekerheid in een wereld van voortdurende en versnelde verandering.
3.
Justitie herstellen om de zwakkeren te beschermen. Vooral de zwakke en kwetsbare mensen zijn het slachtoffer van het falen van het justitieel apparaat. Ook wie zich geen private beveiliging, alarmsysteem of dure advocaten kan veroorloven heeft recht op fysieke en persoonlijke integriteit en volwaardige toegang tot het gerecht.
4.
Na acht jaar wordt het de hoogste tijd om in de inning en in de gelijke toepassing van de controles over het land, opnieuw een rechtvaardige toepassing van de belastingwetten te verzekeren.
1. Een eerlijke verdeling van onze welvaart. De armoede bestrijden
Recent onderzoek van het Centrum voor Sociaal Beleid wees uit dat België niet goed presteert op het vlak van de armoedebestrijding. Na acht jaar federale regering is de armoede in ons land gestegen. Na acht jaar paars beleid loopt 14,8 procent van de Belgische bevolking een verhoogd armoederisico. Zes procent is echt arm. Armoedebestrijding moet opnieuw één van de belangrijkste agendapunten worden!
Er is een prachtig Afrikaans spreekwoord dat zegt “als in het dorp ieder één draad schenkt, heeft ook de arme een hemd”. Armoede bevecht je door ons sociaal systeem te herwaarderen. Niet door de uitkeringen in de tijd te beperken maar door de pensioenen welvaartsvast te maken, door een inhaalbeweging voor de oudste en de laagste pensioenen, door de kinderbijslagen voor iedereen op niveau te zetten en welvaartsvast te maken, door chronisch zieken een bestaanszeker inkomen te geven . Door het leefloon niet te laten zakken onder de Europese armoedegrens: ook met een leefloon, moet men menswaardig kunnen leven. En dat is geen onbetaalbare belofte. De kostprijs is berekend. In ons financieel plan voorzien we daarvoor een bedrag dat stijgt tot 2 miljard euro in 2011. Maar men moet wel de keuze maken.
Werk is de beste remedie tegen armoede. Precies daarom pleit ik voor een lastenverlaging die vooral gericht is op de laagste inkomens: een vermindering van de werkgeversbijdragen op de lage lonen schept werkgelegenheid, economische en sociale zekerheid. Vooral voor minder weerbare mensen.
Beste vrienden, het Rijnlandmodel dat economische vooruitgang verzoende met sociale vooruitgang, is een uitvinding en een realisatie van de christendemocraten en de christelijke arbeidersbeweging. Overleg en dialoog hebben onze mensen welvaart en welzijn gebracht, houvast en zekerheid. Daarom hebben ook de sociale partners bij de opmaak van onze rechtvaardigheidsagenda een centrale rol. En wij beschouwen hen niet, zoals anderen dat doen, als alibi maar wel als volwaardige gesprekspartners en sterkhouders van onze economie die zelf instaan voor onze welvaart.
Wij willen ook de vaders en de moeders zijn van het nieuwe Rijnlandmodel. Een model voor de 21ste eeuw. Een model dat de mensen steviger houvast geeft en meer zekerheid biedt: niet alleen sociaal-economische zekerheid maar ook meer ecologische en meer menselijke zekerheid,
2. Meer menselijke zekerheid en levenskwaliteit voor iedereen
Mensen hebben ook recht op zekerheid. Over een job, over de combineerbaarheid van werk en gezin, van werk en zorgtaken. Zekerheid over hun toekomstig pensioen. Onze agenda voor de toekomst moet ook en vooral een sociale toekomstagenda zijn.
Meer menselijke zekerheid bieden, is investeren in de weerbaarheid van mensen op de arbeidsmarkt: van jobzekerheid naar werkzekerheid. Daarom ben ik fier dat wij eerder deze week op het Vesoc, het overleg van de Vlaamse regering met de Sociale Partners, de Competentieagenda hebben goedgekeurd. De Vlaamse regering trekt 38 miljoen euro uit, voor 75 000 stages van leerlingen uit het beroeps- en het technisch onderwijs, voor stages van leerkrachten, voor loopbaanbegeleiding en voor de versterking van de studiekeuze. Opleiding en competentie zijn belangrijk, niet alleen in de vorm van een diploma maar ook in de vorm van ervaring.
Pleiten voor meer werkzekerheid is vooral aandacht geven aan bijzondere groepen. Zo is de veel te lage werkzaamheidsgraad van allochtone jongeren een zorgenpunt. Ook zij moeten kansen krijgen en hebben recht op werk.
Onze spitsuurgeneratie, twintigers, dertigers en veertigers, snakt naar meer tijd voor het gezin en hoort intussen dat zij langer moet werken. Met de levenslooprekening die wij voorstellen, willen wij mensen in staat stellen om hun leven beter te ordenen, hun tijd beter te verdelen over arbeid, zorg en opleiding. Om op een fiscaalvriendelijke manier een deel van het loon of vakantiedagen opzij te zetten, om daarmee periodes van onbetaald verlof of verminderde arbeidsprestaties te financieren. Daarnaast moeten we meer zorgverlof mogelijk maken.
De arbeidsdruk moet verlagen, de “rat race” moet worden vertraagd opdat mensen op hun 55ste niet uitgeblust zouden zijn of afgeschreven worden. De pensioenleeftijd moet geleidelijk vervangen worden door de pensioenloopbaan. Het recht op een wettelijk pensioen – dat voor mij de sterke pensioenpijler moet blijven – zal dan niet meer afhangen van de leeftijd, maar van de duur van de loopbaan, zodat wie op jongere leeftijd begint te werken, ook op jongere leeftijd op pensioen kan. Zware beroepen moeten uiteraard sneller rechten kunnen opbouwen. Die pensioenloopbaan omvat niet alleen de gewerkte jaren, maar ook de periodes waarin mensen hun loopbaan onderbreken om te zorgen voor gezin en familie. En wie een overlevingspensioen ontvangt na het overlijden van de partner, moet mogen blijven voortwerken.
3. Een goed werkende justitie is de hoeksteen van een sociaal beleid.
Meer zekerheid veronderstelt ook meer veiligheid. Een betere toegang tot het gerecht. De eerste slachtoffers van een falende justitie zijn de zwakkeren in de samenleving. Dit is onaanvaardbaar.
Minder dan de helft van de mensen gelooft nog in het gerecht. Slachtoffers van agressie, van kleine en grote criminaliteit mogen de daders niet zien vrijuit gaan.
Rechtspraak is een openbare dienstverlening, die ter beschikking moet staan van alle mensen. Iedereen, ook wie zwak staat in de samenleving, heeft recht op een volwaardige toegang tot het gerecht.
Er moet een noodplan voor justitie komen. Er moeten op twee jaar 1.500 gevangeniscellen bijkomen. Processen moeten binnen het jaar in eerste aanleg hun beslag krijgen, straffen moeten zinvol zijn voor de dader en rechtvaardig voor het slachtoffer.
Ook op andere vlakken moet de overheid zorgzamer, menselijker en rechtvaardiger zijn. Mensen die hier illegaal zijn en een regularisatieaanvraag doen, hebben recht op een snelle beslissing én een transparante besluitvorming over hun aanvraag. Maar er moet ook ruimte blijven voor menselijkheid bij de behandeling van de aanvragen.
4. Wij moeten de fiscale lasten eerlijk verdelen.
Rechtvaardigheid betekent dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Maar niet zo in België. Bij ons draagt vooral de gewone werknemer de last. Minister Reynders schafte de hoogste belastingsschalen af. En fraudeurs kregen fiscale amnestie cadeau. Wie eerlijk is, betaalt het meest. Dat is onrechtvaardig! En tegelijkertijd scheldt men zijn eigen werknemers uit voor ambetantenaren.
Ik heb ooit, samen met Marc Nijs, het voorstel gedaan voor een fiscaal octopus-overleg, om over de grenzen van meerderheid en oppositie heen, fiscale fraude en mistoestanden echt aan te pakken. Men is daar nooit op ingegaan. Niets is veranderd.
De belastingaangifte is daarenboven hopeloos ingewikkeld. De overheid heeft alle gegevens van de loontrekkenden. Op basis daarvan kan de belastingdienst de aangifte vooraf invullen. Dat zou pas een vereenvoudiging zijn.
Wij pleiten voor het verhogen van de belastingvrije som tot 10.500 euro, bedrag van het leefloon. Ook dat is een zaak van rechtvaardigheid: de belasting moet bepaald worden door de omvang van het inkomen, niet door de aard ervan. Zo werken wij een werkloosheidsval weg: wie van een uitkering naar een job overschakelt, zal geen fiscaal verlies meer lijden. Dit is ook een sterke administratieve vereenvoudiging. Zo kunnen heel wat codes van de belastingaangifte geschrapt worden.
Niet iedereen is vandaag gelijk voor de belastingen in dit land. Niet iedereen wordt op gelijke wijze gecontroleerd, de toepassing van de wet is niet eenvormig. Wij willen een extern controleorgaan in de schoot van het parlement: een Comité F in navolging van de Comité's P en I.
Welvaartsvaste uitkeringen, meer menselijke zekerheden en kwaliteit van het leven, ook voor kleine inkomens, een herstelplan voor justitie en elke Belg gelijk voor de belastingen , dit is mijn agenda voor rechtvaardigheid !
Beste vrienden, er is de laatste tijd nogal wat te doen over onze voorstellen tot bevoegdheidsverdeling binnen de overheid. Ik ben mij ook bewust van de ongerustheid bij sommigen daarover. Laat mij zeer duidelijk zijn: elke hervorming moet worden afgewogen aan haar concreet nut voor de mensen, voor alle mensen, waar ze ook in ons land wonen. Als wij het beste onderwijs ter wereld hebben, tot de top behoren inzake welzijn, cultuur, kinderopvang, is het omdat we dit aan onze specifieke noden hebben kunnen aanpassen. Dat geldt niet minder voor de problemen van mensen die werk zoeken of die gezondheidszorg nodig hebben.
Dames en heren,
Goede politiek en sociaal beleid bestaan niet uit losse flodders en slogans, zeker niet op 25 dagen voor de verkiezingen. Uit holle slogans die mekaar opvolgen: “progressief, open”. Een goed beleid is gebouwd op een samenhangende visie op mens en samenleving. Onze visie plaatst mensen niet naast of tegen elkaar. Wij gaan voor samenhorigheid, respect en vertrouwen. En waarderen dan ook dat mensen zich verenigen om samen in de wereld te staan en die wereld menselijker te maken.
Vrijheid en verantwoordelijkheid, rechten en plichten gaan samen. Onze samenleving smacht naar waarden en normen. Wij waarderen mensen die zich engageren. Geen hechte samenleving zonder respect voor de anderen en voor de spelregels van de maatschappij. Na acht jaar Paars is duidelijk geworden dat het individualisme en de pure zelfbeschikking de mens niet gelukkiger maken. Je bent maar wie je bent door de anderen. Mensen willen op elkaar kunnen rekenen, zich in een gemeenschap kunnen ontplooien en zich beschermd weten als het moeilijk wordt. Daarom gaan wij voor “samen werkt”, voor een wereld van mensen mét elkaar.
Wij hebben daar in de Vlaamse regering de voorbije drie jaar werk van gemaakt. Met inspanningen in de zorg, het onderwijs, een degelijk milieubeleid dat niet op slogans maar op realisaties is gesteund, met gezonde financiën, investeringen in onderzoek en ontwikkeling, in opleiding en vorming en weerbaarheid van mensen op de arbeidsmarkt. Wij kozen voor “vertrouwen geven, verantwoordelijkheid nemen”.
Vrienden,
Een samenleving bouw je niet op vanop het Martelaarsplein of vanuit de Wetstraat, een samenleving bouwen doen mensen samen. Zij staan voor gezelligheid en goesting in het leven. Weg van de vereenzaming. Juist daarom kiezen wij voor het middenveld. Dat is waarom onze christelijke arbeidersbeweging nog steeds is wat zij is: dat prachtige, over heel Vlaanderen vertakte netwerk van professionele medewerkers en vele duizenden vrijwilligers, die uit overtuiging en uit vrije wil, in hun vrije tijd het beste van zichzelf geven, ten bate van hun medemens. Dat is waarom ik vandaag aan hen allen hulde breng.
