Waarom Zweden langer werken
Column
vrijdag 16 april 2010
Het Scandinavische voorbeeld maakt tegenwoordig bij een aantal partijen opgang als model voor het koningshuis. Jammer dat ze het daartoe beperken want zeker in het pensioendebat zou het zeer inspirerend kunnen werken.
Met een senaatsdelegatie hebben wij vorige maand ter plekke kunnen vaststellen dat Zweden echt beduidend langer werken dan Belgen. Liefst 76% van de mannen en 69% van de vrouwen in de groep 55- tot 65-jarigen is er nog aan de slag.
Dergelijke arbeidsvreugde vinden we niet in België. In dezelfde doelgroep werkt bij ons slechts een schamele 43% van de mannen en 26% van de vrouwen. De verklaring: een gezinsvriendelijke loopbaan zorgt ervoor dat meer mannen én vrouwen aan de slag blijven én het ook langer uithouden op de arbeidsmarkt. Hierdoor zorgen ze voor meer inkomsten voor de sociale zekerheid en de pensioenkassen. En dat maakt dat gezinsvriendelijke maatregelen én de pensioenen betaalbaar blijven en dus een ruim draagvlak hebben bij vakbonden en werkgevers. En is het niet dat waar men ook in België naar op zoek is?
Ademruimte voor ouders…
In Zweden heeft men dan ook gezorgd voor voldoende ademruimte tijdens de loopbaan. Al sinds de jaren ’70 - bij de massale instap van vrouwen op de arbeidsmarkt - werkt men er aan een model dat de combinatie van werk en zorg voor de kinderen mogelijk maakt, zowel voor mannen als voor vrouwen.
Het ouderschapsverlof bedraagt er 480 dagen, te verdelen over beide partners zoals men dat zelf wil. Maar elke partner moet minstens 60 dagen daarvan opnemen voor het kind 8 jaar is. Gedurende 390 dagen behouden mama of papa 80% van het loon. Vaak is dat zelfs 90%, indien afgesproken in de CA0. Het gevolg: Zweedse ouders blijven om beurten thuis tijdens het eerste levensjaar van hun kind.
Sinds 1974 zet de Zweedse overheid bekende sporters met een kind op hun gespierde armen in om vaders te stimuleren om verlof op te nemen. Zou het niet schitterend zijn als hier hetzelfde zou gebeuren? In Zweden heeft het zijn vruchten alleszins afgeworpen. En men wil er nog verder gaan. Daarom werd begin dit jaar een fiscale genderbonus ingevoerd zodat mannen en vrouwen hun ouderschapsverlof gelijker verdelen. En daar stopt het niet bij. Iedere werknemer kan het ouderschapsverlof flexibel opnemen tijdens de werkweek en het aantal werkuren met 25% verminderen en terug vermeerderen tot het kind 8 jaar is. Dit maakt dat een indrukwekkende 81% van de Zweedse vrouwen op de arbeidsmarkt blijft.
Toch één kanttekening: in Zweden heeft men tijdens het eerste levensjaar wel geen andere keuze dan thuis te blijven voor de kinderen, want gesubsidieerde en dus betaalbare kinderopvang voor kinderen onder één jaar is er niet. Daarna zijn er dan publieke kinderopvangvoorzieningen voor iedereen aan maximum 120 euro per maand, afhankelijk van het inkomen van de ouders.
... en voor ouderen
Zweden hebben een flexibel pensioensysteem. Elke Zweed kan tussen zijn 61ste en 67ste op pensioen. Uiteraard zal men op zijn 61ste een kleiner pensioentje ontvangen dan wanneer men tot zijn 67ste werkt. Zweden kunnen ook kiezen om bv. op hun 62ste hun pensioen deeltijds op te nemen en deeltijds te blijven werken. Gemiddeld genomen werkt men in Zweden tot 63 jaar, terwijl dat in België amper 58 is. De belastingverlaging van 22% voor het tewerkstellen van oudere werknemers en het “last in first out principe” verklaren mee waarom Zweden zolang bij hun werkgever blijven. Men is over het algemeen geneigd om deeltijds pensioen op te nemen vanaf 61 met uitkeringen uit de tweede pijler (het aanvullend pensioen) en slechts vanaf 65 het wettelijk pensioen te cashen. En zelfs na die leeftijd kan een Zweed blijven bijverdienen. Daarmee bouwt hij ook nog eens extra pensioenrechten op. Het principe is even eenvoudig als duidelijk: je haalt uit het systeem wat je erin stak. Niet meer, maar ook niet minder.
Gezinspensioenen bestaan in Zweden niet, want men bouwt individueel rechten op. Uiteraard kan de Zweed rekenen op gelijkgestelde periodes voor zorg en het ouderschapsverlof en of men nu werkt of niet, ouders met kinderen bouwen tussen 0 en 4 jaar pensioenrechten op. Dit is een pensioenbonus die ervoor zorgt dat ook vrouwen een redelijk pensioen hebben, zij het nog steeds lager dan hun mannelijke collega's.
En de betaalbaarheid, horen wij u denken. Ook daar hebben de Zweden aan gedacht. De bijdragen gebeuren aan 18,5% van het loon, het pensioenbedrag is gekoppeld aan een inkomensindex en er is een ruime uitbouw van de tweede pijler, nl. het aanvullend pensioen. Dit alles is betaalbaar juist omdat meer mensen werken.
En ook op het gebied van informatie kunnen wij van het Zweeds model leren. Zweden weten op elk moment precies hoeveel pensioen ze hebben opgebouwd. Daarvoor zorgt een grote jaarlijkse oranje enveloppe die elkeen ontvangt van zodra men is afgestudeerd. Voor de impact van loopbaankeuzes op hun loon en hun pensioen kunnen de Zweden al chattend of per SMS terecht bij het ministerie van sociale zekerheid.
Voor ons is het duidelijk: het Zweeds model, met de maatregelen om gezin en werk te combineren, zorgt er niet alleen voor dat meer mensen aan het werk zijn, maar houdt ze ook langer aan de slag. Dit zorgt er niet alleen voor dat de vergrijzing betaalbaar is, maar dat ook het armoedecijfer lager ligt en er meer gelijkheid is tussen mannen en vrouwen (bijna evenveel vrouwen als mannen op de arbeidsmarkt en een kleinere loonkloof). Mensen langer aan het werk houden hoeft niet gepaard te gaan met dwangmaatregelen of een grote hap uit de sociale zekerheid. Het gaat vooral om een totaalconcept, een uitgebalanceerde visie op de levensloop van mensen en een mentaliteitswijziging. Misschien moeten we voor het witboek van de pensioenen de mosterd in Stockholm halen?
Reacties (8)
Pierre Hermans Woensdag 19 mei 2010, 22:38 Meld misbruik
Hoeveel gepresteerde jaren, hebben die Zweden dan effectief gewerkt ? In mijn geval ben ik op 15 jaar beginnen met werken , daar tussen 1 jaar verplichte legerdienst, daarna zonder onderbreking(en niet al te veel ziekte verlet) gewerkt tot mijn 60 jaar, dat in de bouw, als grondarbeider,rioolmetselaar,rioolhersteller,rioolreiniger. Nu ik al die commentaren lees dat wij Belgen niet lang genoeg werken, krijg ik daar een wrang gevoel bij,in vele gevallen zijn het niet de arbeiders die niet langer willen werken,maar vele werkgevers die de ouderen ontslaan, hun het leven zuur maken, of brugpensioen voorstellen. Beloon de mensen met een goed pensioen degenen die minstens gedurende 40 jaar, soms in moeilijke omstandigheden hun job uitgevoerd hebben.(geef de haver aan de paarden die het verdienen)
Anoniem Maandag 17 mei 2010, 21:10 Meld misbruik
Beste, allemaal mooi, maar ons bedrijf laat ons niet toe om tot 60 jaar te werken. Bij ons wordt je verplicht om op brugpensioen te gaan. Je krijgt nog niet eens de kans om langer te werken. Het probleem zit vooral bij de werkgevers die de spelregels bepalen. In tijden van crisis maken ze van de gelegenheid gebruik om bepaalde zaken af te dwingen. Moeten bedrijven geen reservers opbouwen om crisisperioden te overbruggen? Waar is het geld gebleven van de perioden dat alles zeer goed ging? Levert de topmanager ook in? Nee, die krijgt nog eens extra beloningen als hij nog eens extra kan besparen. De kleine man moet altijd maar opdraaien voor alles. Net zoals de banken die jarenlang woekerwinsten gekend hebben in het verleden. Eén kleine tegenslag en de overheid (= de kleine man) moet tegemoetkomen. Is dit correct? Er zijn verschillende goede voornemens zoals het hierboven, maar daar blijft het meestal ook bij. Aan de steeds ellenlange discussies dient een einde te komen. Actie nemen! Geen maximale rente op spaarboekjes afdwingen door de lobby van de banken, maar actie nemen waar iedereen beter van wordt en niet de enkelen.
Frans Valgaeren Zondag 16 mei 2010, 18:50 Meld misbruik
Telkens men het heeft over de draaglast van de pensioenen, de duur van de loopbaan, etc… zou ik eenieder die deze problematiek ter harte neemt, willen nodigen even bij de volgende bedenkingen stil te willen staan. Wij leven tegenwoordig in een ‘pamperstaat’ waar de ‘werkende mens’ (lees: diegene die de pampers betaalt) voor steeds minder waardering (lees: minder koopkracht) een steeds groter wordende ‘nevenmaatschappij’ moet onderhouden. De getrouwen aan het systeem, de ‘werkenden’, worden beschouwd als de citroenen bij uitstek om geknepen te worden. Zij vertegenwoordigen (voorlopig althans) nog steeds een grote groep die met ‘een beetje minder’ (lees: broeksriem aantrekken) wel zullen overleven. Merk op dat werkende tweeverdieners in de inmiddels gedateerde samenlevingsvorm van klassiek ‘gezin’ het heden steeds moeilijker krijgen om een zekere vorm van welvaart te handhaven. Ik pleit er dan ook voor om IEDEREEN te responsabiliseren tav hun individuele en collectieve verantwoordelijkheid en diegenen die dit engagement schuwen resoluut uit het systeem te stoten. Alleen een samenleving waar eenieder in onderling respect zowel de verantwoordelijkheid voor zichzelf, alsook voor zijn gezin/elkaar en de samenleving opneemt, biedt uitkomst op een mooie toekomst. Hiertoe is, naast een veralgemeende boost van het individuele en collectieve plichtsbesef, tevens een grondige (her)waardering van positief engagement nodig! Ik hoor het graag dat mensen langer moeten werken, er moeten evenwel ook voldoende arbeidsplaatsen zijn! Wat gebeurt er met jongeren die afstuderen, hoe geraken zij aan werk? Activeer ALLE werklozen door hen niet zomaar een uitkering toe te schuiven, maar hen (tijdelijk) werk te bieden bij de overheid =bvb bij de groendienst van hun gemeente, bij ouderlingenzorg, kinderopvang, defensie, … : weigeraars kunnen zich uitschrijven als werkzoekende. Slimmerikken die het nu gedaan krijgen om te gaan solliciteren en de officiële aanbieder alle redenen geven om hen niet aan te werven, worden nog steeds beloond met een uitkering terwijl ze zonder sociaal engagement kunnen bijklusssen (lees: zwartwerk)! Activeer ALLE burgers om de voertaal van het land/de regio te spreken zodat hun kinderen kansen krijgen in het onderwijs/de maatschappij in plaats van grootschalige pamperprojecten op te starten. Weigeraars kunnen zich uitschrijven. Stop met het pamperen van criminelen en politiediensten te confronteren met de zinloosheid van hun werk: zorg ervoor dat gebrek aan verantwoordelijkheid ernstig bestraft en repetitief gedrag zwaar gesanctioneerd wordt. Creëer om te besluiten een maatschappelijk kader waarin iedereen naar verhouding VERPLICHT WORDT engagement te nemen en gebrek aan engagement NIET beloond wordt. Zorg er verder voor dat IEDEREEN ook daarvoor het respect krijgt dat hij/zij verdient. Alleen zo zal vermeden worden dat het de komende decennia mateloos uit de hand loopt en de werkende medemens zwaar in opstand zal komen voor de draaglast die hem te beurt valt.
Van den Eeckhoudt Pierre Donderdag 13 mei 2010, 12:26 Meld misbruik
Het is toch ongelooflijk hoe sommige mensen zich kunnen vasthouden aan scenarios die schijnoplossingen bieden, momentopnamen in een ander land met andere regels, andere intensiviteit van werken. Geloof het maar dat arbeiders en bedienden die 40 jaar door het leven gecrossd hebben eindelijk tot rust komen na een zorgvuldig opgebouwde loopbaan, voor zolang hun pensioen zal duren, als ze geliuk hebben .. niet veel ziek geweest, altijd gerendeerd en nooit ten laste geweest van de maatschappij. Dit heeft zijn prijs en de slijtage is er, daarna komt het prijskaartje van hun inzet. Mensen die nog niet veel gewerkt hebben zouden beter afzijdig blijven in deze discussie omdat ze niet moeten beslissen over het lot van mindergegadigden. Trouwens dit is niet de eerste keer dat dit plan naar voor wordt geschoven, een gemakkelijke oplossing om de ouderdom en de belasting van werkmensen te negeren. Er is reeds gezegd dat supermensen die nog goesting hebben om te werken na 65, dit gerust kunnen proberen. Renderen is wat anders, hangt af van de positie waarin ge zelf zit, misschien een "patron", of nog niet genoeg versleten, zelfstandig beroep met veel fitness.... Wees overtuigd, verbranding in het menselijk lichaam heeft zijn tol, meer verbranding in het verleden duidt op intensievere arbeid en brengt slijtage, er is dan ook nog het DNA sYsteem dat begrensd is en belaagd door ziekten. Dit is nog een ander probleem, moet eens over gepraat worden.
Verelst Jozef Donderdag 6 mei 2010, 15:46 Meld misbruik
Zoals u het voorstelt is het prima,voor overheid en werkenden in Zweden.Ik zelf ben na 40 jaar arbeid vorig jaar op 58 jaar met brugpensioen gegaan.De situatie op de meeste bedrijven bij ons is niet van die aard om wanneer het moeilijk word om bvb gezondheidsredenen een overstap te maken naar een andere job.Het probleem zit dus niet bij de werknemers maar bij de werkgevers.vriendelijke groet,Jef
pascal wellens Woensdag 5 mei 2010, 09:07 Meld misbruik
Mijnheer Van Oosterwyck,
ik vermoed dat mevrouw Van Hoof haar standpunt met ACV zal hebben doorgepraat. "Werknemers zijn geen gereedschap" is een mooie slogan van 11.11.11 waar ook ACV zich heeft achter geschaard, maar dit heeft niet direct iets te zien met de leeftijd waarop men stopt. In Zweden slaagt men er net in om op meer duurzame wijze met de werknemers om te gaan, waardoor ze ook zin hebben om langer mee te gaan in het economisch proces.
Dominic Van Oosterwyck Donderdag 29 April 2010, 09:59 Meld misbruik
Sta mij even toe zeer kritisch te zijn. Ik ben dat gezeur over langer werken grondig beu of z'n minst dat het altijd maar weer daar alleen over gaat. Wij werken in een land waar de productiviteit de hoogste is ter wereld, de flexibiliteit en de polyvalentie van de werknemers het grootst is. Maar daar mag blijkbaar nooit over gesproken worden. Integendeel zelfs, volgens veel politici en werkgevers moet dit alles nog verruimd worden. Werknemers worden elke dag uitgeperst als citroenen. Dat ervaar ik elke dag weer in mijn professioneel leven. ik begrijp maar al te best dat vele werknemers er naar uit kijken om op 58 of 60 jaar te kunnen stoppen. Ze hebben zich kapot gewerkt. Indien we toch naar een systeem zoeken om werknemers het mogelijk te maken om iets langer aan de slag te blijven dan pleit ik voor minder uren werken, met behoud van loon, naar gelang de leeftijd stijgt. In de non-profitsector hebben ze zo'n systeem en dat bewijst ondertussen dat het werkt. Maar laat in godsnaam de werknemers zelf beslissen of ze langer willen werken of niet. En anders moeten er dringend maatregelen komen tegen de torenhoge werkdruk en productiviteit en de ongebreidelde flexibiliteit. WERKNEMERS ZIJN GEEN GEREEDSCHAP!!!
pascal wellens Zondag 25 April 2010, 10:19 Meld misbruik
Geachte dames senatoren, of is het nu "senatrices"? Ik ben zeer tevreden dat jullie ook eens de weg naar het Noorden gevonden hebben. Alle wijsheid hoeft niet uit het Zuiden te komen. Ik ben ook de mening toegedaan dat voor verschillende maatschappelijke aangelegenheden en problemen een deel van de mosterd in het Noorden te vinden is. Zelf heb ik ooit eens op een CVP congres over het kind (ik meen in 1996 of 1997) een amendement ingediend in verband met interlandelijke adoptie waarbij ik verwees naar de Scandinavische modellen ter zake (vooral Noorwegen en Zweden). Dit amendement werd eenparig goedgekeurd op het niveau van het arrondissement Leuven. Op het nationaal congres in Gent hebben de toenmalige bevoegde minister en het vrouwelijk parlementslid dat arro Leuven vertegenwoordigde, me een fameuze "tsjevenstreek" geleverd door dit amendement (ondertussen voorstel arro Leuven) te laten intrekken voor dat erover kon worden gestemd. U, mevrouw Van Hoof, zal zich dat waarschijnlijk niet meer herinneren want u was toen nog een zeer ijverige kabinetmedewerkster van Réginald Moreels, die druk doende was het Algemeen Bestuur van de Ontwikkelingssamenwerking definitief naar de verdoemenis te helpen, vooraleer hij, geïnspireerd door Voorzitter Johan Van Hecke, een over en weertje naar de VLD zou maken. Maar voor dat laatste bent u zeker niet verantwoordelijk. U bent een bekwaam en ernstig politica en ik ben er zeker van dat u op dat kabinet ook wel dikwijls meewarig het hoofd zal geschud hebben. Hoe dan ook, de CVP was toen nog niet klaar voor Scandinavische modellen. Anderzijds dient men er rekening mee te houden dat de samenlevingen in de Noordse landen veel opener zijn, men mag ze niet met de onze vergelijken. Zij hebben ook veel minder verdrukkende systemen zoals feodaliteit gekend en zijn erg vroeg tot de christelijke reformatie overgegaan. Niets zo positief voor de sociale promotie van de bescheiden klasse als de zoon of dochter van een dominee te zijn, iets waarvan het katholieke Vlaanderen verstoken was. In Scandinavië kon je altijd veel gemakkelijker van beroep veranderen. Hier ging dat steeds veel minder vlot. In de Scandinavische landen wordt een wijziging van beroep veel meer gestimuleerd. De loonopbouw is er ook anders, hier verlies je dikwijls "anciënniteit" als je van beroep verandert. Als een uitgebluste leerkracht na 25 jaar carrière hier bijvoorbeeld buschauffeur zou worden, verliest hij misschien een derde van zijn netto-loon. In Denemarken lijdt hij geen loonverlies. Het risico op verlies is bij ons te groot als je zelf vrijwillig van beroep verandert. Dat zou moeten veranderen, zo creëer je een omgeving waarbij mensen met plezier langer aan het werk blijven. Met dank te mogen bijdragen tot uw interessante forum, P. Wellens
Reageer